Gebruiken jullie in je architectenbureau, ingenieursbureau of bouwbedrijf ChatGPT, assistenten of AI-automatisering, dan geldt de Europese AI-verordening al voor jullie, al veel minder dan vaak wordt gedacht. Vandaag vraagt ze vooral drie dingen: maatregelen nemen zodat het team weet hoe het met AI omgaat (wat de wet AI-geletterdheid noemt), geen van de verboden praktijken gebruiken en, sinds 2 augustus 2026, transparant zijn in specifieke gevallen, zoals een assistent die met klanten chat of een gegenereerd beeld dat echt lijkt. De zwaarste verplichtingen, voor AI-systemen met een hoog risico, zijn uitgesteld tot 2 december 2027 en gelden alleen voor specifieke toepassingen, zoals sollicitanten selecteren met AI.

In deze gids lees je welke rol je bedrijf heeft, de tijdlijn, wat nu al geldt, wat er nog komt en een checklist om zonder gedoe te voldoen.

Deze gids is informatief en vervangt geen juridisch advies. De bindende tekst is de tekst die in het Publicatieblad van de Europese Unie is verschenen.

Wat de verordening is en welke rol je bedrijf heeft

Verordening (EU) 2024/1689, bekend als de AI-verordening of AI Act, regelt AI-systemen naar het risico dat ze meebrengen. In juli 2026 is ze gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744, onderdeel van het vereenvoudigingspakket dat bekendstaat als de “digitale omnibus”.

De verordening onderscheidt vooral twee rollen:

  • Aanbieder: wie een AI-systeem ontwikkelt en het onder eigen naam op de markt brengt of in gebruik neemt. OpenAI, Anthropic, Google en Microsoft zijn aanbieders van hun tools.
  • Gebruiksverantwoordelijke: wie een AI-systeem gebruikt in zijn beroepsactiviteit. Dat is de rol van bijna elk bureau of bouwbedrijf dat ChatGPT, Copilot of een automatisering gebruikt.

Puur persoonlijk, niet-beroepsmatig gebruik valt erbuiten. Gebruik op het werk, ook door zzp’ers, valt erbinnen.

Een kanttekening: ontwikkelt je bedrijf een systeem, of laat het er een maken en neemt het dat onder eigen naam in gebruik, dan kan het ook verplichtingen als aanbieder hebben. Gaat het niet om een systeem met een hoog risico, dan draait dat vooral om transparantie en training; stem het toch af met wie de tool bouwt.

De tijdlijn

Datum Wat gaat gelden
1 augustus 2024 De verordening treedt in werking
2 februari 2025 Verboden praktijken en AI-geletterdheid (artikel 4)
2 augustus 2025 Regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, waaraan hun aanbieders (OpenAI, Anthropic, Google…) moeten voldoen
27 juli 2026 De wijziging uit de digitale omnibus treedt in werking: artikel 4 wordt anders geformuleerd en hoog risico wordt uitgesteld
2 augustus 2026 Transparantieverplichtingen (artikel 50)
2 december 2027 AI-systemen met een hoog risico uit bijlage III, zoals werving en selectie (uitgesteld van augustus 2026)
2 augustus 2028 AI met een hoog risico in gereguleerde producten, zoals machines of liften

Wat nu al geldt

1. Je team trainen in AI (artikel 4)

Sinds februari 2025 moeten bedrijven die AI gebruiken ervoor zorgen dat hun personeel ermee kan omgaan. Na de wijziging van 2026 vraagt artikel 4 van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken dat ze maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij hun personeel en bij wie namens hen AI-systemen gebruikt, rekening houdend met kennis, ervaring, opleiding en de context van het gebruik. De tekst maakt duidelijk dat niet wordt geëist dat elke persoon een bepaald niveau haalt.

Het is een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting. Voor een bureau of bouwbedrijf betekent dat in de praktijk:

  • Een korte training over wat AI goed kan, wat niet, welke gegevens nooit worden geüpload en hoe je controleert wat ze maakt.
  • Een gebruiksbeleid van één pagina. In onze gids over ChatGPT en gegevensbescherming staan de zes vragen die het moet beantwoorden.
  • Een eenvoudige vastlegging: datum, wie er was en wat er is behandeld. Het is geen officieel certificaat (een verplicht certificaat bestaat niet), maar het laat zien dat het bedrijf zorgvuldig heeft gehandeld.

De Europese Commissie en de lidstaten moeten bedrijven daarnaast ondersteunen, met speciale aandacht voor het mkb, bijvoorbeeld met praktijkvoorbeelden en materiaal. En de training kan vaak worden vergoed: zie AI-training laten vergoeden.

2. Geen verboden praktijken gebruiken

Artikel 5 verbiedt een klein aantal toepassingen. Bijna geen daarvan komt voor in het dagelijkse werk van een bureau of bouwbedrijf, maar één is goed om te kennen: emoties van mensen herkennen op de werkplek is verboden, behalve om medische redenen of om veiligheidsredenen. Biedt iemand je camera’s of bouwplaatssoftware aan die de stemming van medewerkers zou “lezen”, vraag dan precies waarvoor het dient voordat je het koopt.

De andere verboden (manipulatie, sociale scoring, biometrische categorisering om gevoelige gegevens af te leiden, en meer) liggen ver van het normale werk in de sector.

3. Transparant zijn in specifieke gevallen (sinds 2 augustus 2026)

Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. Voor de sector telt het volgende:

  • Assistenten die met mensen praten. Zet je een assistent in die met opdrachtgevers of kopers praat (bijvoorbeeld voor de nazorg bij een woningbouwproject), dan moet vanaf het eerste bericht duidelijk zijn dat ze met een AI praten, tenzij dat vanzelf spreekt.
  • Beelden, video of audio die echt lijken. Maak of bewerk je met AI een inhoud die voor echt kan doorgaan, wat de verordening een deepfake noemt, dan moet je vermelden dat die kunstmatig is. Bijvoorbeeld een “foto” van een opgeleverde woning in een project dat nog niet bestaat, gebruikt in reclame. Bij duidelijk creatief of fictief werk volstaat een vermelding die de presentatie niet in de weg zit. Een regel als “Beeld gemaakt met AI, ter illustratie” dekt de meeste gevallen.

De aanbieders van de tools hebben ook eigen verplichtingen, zoals gegenereerde inhoud markeren zodat die herkenbaar is. Dat hoef jij niet te doen.

Wat er komt: hoog risico, uitgesteld tot december 2027

AI-systemen met een hoog risico hebben de zwaarste verplichtingen. De wijziging van 2026 heeft die uitgesteld tot 2 december 2027 voor de toepassingen in bijlage III, en tot 2 augustus 2028 voor AI in gereguleerde producten.

Voor een architecten-, ingenieurs- of bouwbedrijf zijn dit de meest waarschijnlijke gevallen met een hoog risico:

  • Werk: AI gebruiken om cv’s te filteren, kandidaten te selecteren, prestaties van medewerkers te beoordelen of taken toe te wijzen op basis van hun gedrag.
  • Kredietwaardigheid van personen: voor ontwikkelaars, AI gebruiken om de kredietwaardigheid van kopers te beoordelen.
  • Kritieke infrastructuur: voor ingenieursbureaus die AI-systemen ontwerpen die als veiligheidscomponent dienen bij het beheer van de levering van water, gas, warmte of elektriciteit, of van het wegverkeer.

Gebruik je zo’n systeem vanaf die datum, dan moet je het gebruiken volgens de instructies van de aanbieder, een bekwaam persoon met het menselijk toezicht belasten, de logs bewaren die het maakt en, bij werk, medewerkers en hun vertegenwoordigers informeren voordat je het in gebruik neemt.

Bouwverslagen, bestekteksten of begrotingen opstellen met AI is geen hoog risico.

Boetes en toezicht

De maximale boetes zijn tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde omzet voor verboden praktijken, en tot 15 miljoen euro of 3% voor het overtreden van andere verplichtingen, zoals transparantie. Voor het mkb geldt het laagste van de twee bedragen. Elke lidstaat wijst zijn eigen toezichthouders aan.

Voor de meeste bureaus en bouwbedrijven is het echte risico geen boete, maar AI gebruiken zonder oordeel: gegevens uploaden die er niet in horen, of documenten tekenen die niemand heeft gecontroleerd.

De AI-verordening vervangt de AVG niet

Het zijn aparte wetten die tegelijk gelden. De AI-verordening regelt AI-systemen; de AVG regelt persoonsgegevens, met of zonder AI. Verwerkt een tool gegevens van je opdrachtgevers, dan heb je nog steeds een verwerkersovereenkomst nodig, moet je weten waar de gegevens staan en upload je alleen wat nodig is. Dat leggen we uit in ChatGPT en gegevensbescherming in een technisch bureau.

Checklist

  1. Maak een overzicht van de AI-tools die in het bedrijf worden gebruikt, ook die mensen op hun eigen account gebruiken.
  2. Noteer wie ze gebruikt en waarvoor.
  3. Schrijf een gebruiksbeleid van één pagina.
  4. Train het team en leg de training eenvoudig vast.
  5. Controleer dat geen enkele tool emoties van medewerkers herkent of onder een andere verboden praktijk valt.
  6. Vermeld bij beelden en video’s die met AI zijn gemaakt en echt kunnen lijken dat ze kunstmatig zijn.
  7. Zorg dat assistenten die met klanten praten zeggen dat ze een AI zijn.
  8. Gebruik je AI bij werving en selectie of om medewerkers te beoordelen, of ben je dat van plan, bereid je dan voor op december 2027.

Veelgestelde vragen

Wordt mijn bureau “hoog risico” als we ChatGPT gebruiken om documenten te schrijven?

Nee. Bouwverslagen, bestekteksten, rapporten of e-mails opstellen is geen toepassing met een hoog risico. Wat wel geldt, is de trainingsverplichting uit artikel 4.

Moet ik mijn AI-tools ergens registreren?

Nee, niet als gebruiksverantwoordelijke van tools zonder hoog risico. Registratie in de Europese databank is voor aanbieders van systemen met een hoog risico en voor overheden die ze gebruiken.

Moet ik mijn opdrachtgevers vertellen dat ik AI gebruik?

De AI-verordening vraagt dat niet in het algemeen, alleen in de transparantiegevallen hierboven: assistenten die met mensen praten en inhoud die echt lijkt. Toch wekt uitleggen hoe je AI gebruikt, en wie controleert wat ze maakt, meestal vertrouwen.

Geldt het ook voor mij als zzp’er?

Ja, als je AI in je beroepsactiviteit gebruikt. De trainingsverplichting vervul je naar verhouding: in jouw geval is het genoeg dat jij en wie met je samenwerkt aan de tools weten hoe ermee om te gaan.

Heb ik een officieel AI-certificaat nodig?

Nee. De verordening eist geen specifiek certificaat. Het gaat erom dat je kunt laten zien dat het bedrijf redelijke maatregelen heeft genomen.